Kunnen we met pompgestuurde onderwaterdrainage het waterpeil kunstmatig hoog houden? In de droge zomer van 2018 kregen we het meteen flink voor de kiezen. De eerste resultaten zijn nu al veelbelovend.

Voor de landbouw maken we onze grond droger. In veengebieden zorgt dat voor problemen: als veen in contact komt met zuurstof daalt de bodem. Bovendien stoot inklinkend veen CO2 uit.

Drainage, gaat dat wel werken?

In het Innovatieprogramma Veen onderzoeken we hoe we in de toekomst tóch koeien kunnen blijven houden in ons veenweidegebied. We kijken of en hoe we met pompgestuurde onderwaterdrains het waterpeil kunstmatig hoog kunnen houden. Gewone drainage werkt met een ondergronds buizensysteem dat in verbinding staat met bijvoorbeeld een sloot. Als het water in de sloot lager staat dan op het perceel wordt water afgevoerd en andersom.

De keuze voor drainage ligt niet zomaar voor de hand. Er is veel discussie over het systeem waarbij sloot en buizen direct in contact staan met elkaar (onderwaterdrainage). Buizen kunnen makkelijk verstoppen met slib uit de sloot en het is moeilijker om het waterpeil te reguleren; dat kan namelijk alleen door het waterpeil in de sloot op te stuwen.

Testen op twee percelen

Daarom kiezen we voor pompgestuurde onderwaterdrainage. Er zit dan een vat water en een pomp tussen buizen en sloot. Daardoor is het waterpeil veel nauwkeuriger én onafhankelijk van het slootwaterpeil te sturen. Zo kan een boer het waterpeil verlagen als hij bijvoorbeeld wil maaien. Op andere momenten kan het peil weer omhoog, zodat er minder veen verbrandt.

We onderzoeken of dit systeem werkt maar vooral ook of het past in de agrarische bedrijfsvoering. In het najaar van 2017 en het voorjaar van 2018 is het drainagesysteem op vier percelen in de grond gegaan, op de huiskavel van onze boer in Assendelft en in de polder Zuiderveen. Op beide locaties ligt ook een referentiekavel zonder drains. Om de effecten op de grondwaterstand te meten zitten er honderdvijftig peilbuizen in de grond die wekelijks door vrijwilligers worden nagelopen.

Vuurdoop in droge zomer

De droge zomer van 2018 was meteen een goede testcase: het gras op het referentiekavel zag helemaal bruin en kromp. Het gras op het gedraineerde kavel stond er daarentegen nog fris bij. Dat mooie resultaat zagen we ook terug onder de grond: op het referentiekavel was het waterpeil ruim een meter onder het maaiveld gezakt, op het gedraineerde kavel bleef het peil keurig 30 cm onder het maaiveld.

Op het referentieperceel zag het gras bruin en ontstonden scheuren.

Het gras op het gedraineerde perceel bleef mooi groen.

Overigens is dat niet helemaal zo hoog als ideaal zou zijn. Projectleider Martine Bijman: ‘Er verdampte ongeveer 5 mm per dag, en dat kon het systeem net aanvullen. Meer lukt nog niet, de waterbehoefte afgelopen zomer was groter dan de beschikbare hoeveelheid water. Terwijl je in de zomer het peil eigenlijk het liefst zo hoog mogelijk hebt.’

Verder pionieren

Desalniettemin is het absoluut een mooi resultaat, aldus Martine. ‘Maar het was ook een heftig jaar. Je bent continu aan het pionieren, incasseren dat dingen niet gaan zoals je wilt en creatieve oplossingen bedenken.’

Bijvoorbeeld voor de stroomtoevoer voor de pomp op het achterste deel van de huiskavel. Er moest 900 meter overbrugd worden vanaf de stal. ‘We hadden een stroomkabel nodig die 30 duizend euro kost. Uiteindelijk willen we dit systeem ook beschikbaar maken voor andere boeren maar met zulke hoge kosten gaat natuurlijk niemand dit doen.’

In 2019 is het belangrijkste doel om het systeem verder te verbeteren (lees meer hier). Verder in de toekomst hoopt Martine nog meer te innoveren. Naar een systeem dat water kan pompen met behulp van zonnepanelen bijvoorbeeld – eentje die dan natuurlijk ook werkt bij somber weer. Of een systeem dat automatisch werkt. Martine: ‘Dat het systeem gisteren vanzelf ging pompen omdat het weet dat er vandaag regen komt. Dan wordt het echt interessant voor een boer.’